Bugün : 20 Eylul 2017 Çarşamba








 

                   RUMELİ HİSARI

              Boğaziçi'nin batı yakasında, Bebek ile Baltalimanı arasında bulunur. Anadoluhisarı'nın tam karşısına düşer. Fatih Sultan Mehmet Köprüsü'nün altında kuruludur. Sarıyer İlçesi'ne bağlıdır.Rumelihisarı, ismini burada inşa edilen hisardan alır.30 dönümlük bir alanı kapsamaktadır. Fetihten önce Sultan II. Mehmed şehri alabilmek için stratejisini hazırlarken önce Anadolu Hisarı'nın etrafını bir duvarla daha çevirerek güçlendirmiş, arkasından da tam karşısında ikinci bir kale yaptırmanın gerekli olduğunu görmüştü. Böylece deniz yoluyla Boğaz geçişi tam bir kontrol altına alınmış olacaktı. Bugün Rumeli Hisarı olarak bilinen kale bu düşünceyi cevaplamak üzere meydana getirildi. Hisarın inşasıyla çevresinde oluşan yerleşim “Rumelihisarı” olarak anılmaya başlandı.Rumelihisarı burnu ilkçağda, buradaki adak yerinden dolayı, "Hermaion" adını taşıyordu.
             İskitlere savaş açan Pers Kralı Darius'un ordusunu, Anadolu yakasından Rumeli yakasına geçirmek için Sisamlı Androkles’nu sallardan meydana gelen bir köprü kurmuştur. Samoslu Mandrokles de bunun anısına iki sütun diktirir.
            Anadolu Hisarı'nın karşısında İstanbul Boğazı'nın 600 metrelik en dar ve akıntılı kısmında, uzaktan bakıldığı zaman eski harflerle Muhammed biçiminde okunacak şekilde inşa edilmiş bir hisardır. 90 gün gibi kısa bir sürede tamamlanan hisarın üç büyük kulesi, dünyanın en büyük kale burçlarına sahiptir.Rumelihisarı'nın adı Fatih vakfiyelerinde Kulle-i Cedide; Neşri tarihinde Yenice Hisar; Kemalpaşazade, Aşıkpaşazade ve Nişancı tarihlerinde Boğazkesen Hisarı olarak geçmektedir. Deniz güvenliğini sağlamak için en dar noktadadır.

             Rumeli Hisarı'nda geceHisarın inşaasına 15 Nisan 1452'de başlanmıştır.Osmanlı hükümdarı Sultan II. Mehmed kalenin yapım hazırlıklarına 1452 yılında başlayarak, çeşitli yerlere yollanan emirnamelerle malzeme ve işçi isteğinde bulunmuştur.
Önce kıyıda, hisarın güneydoğu köşesini teşkil eden kule inşa edilmiştir. Böylece Boğaz'ın Avrupa yakasında, denize yakın herhangi bir yerde yapılan yığınağın emniyeti sağlanmak istenmiştir. Kaynaklardan öğrenildiğine göre yapıma bizzat II. Mehmed'in idaresinde, bin kadar usta ve bunun iki katı kadar da ırgat iştirak etmiştir. Hisar, dört ay içinde bitirilmiştir.İş bölümü yapılarak her bölümün inşaası bir paşanın denetimine verilmiş, deniz tarafına düşen bölümün inşaasını da Fatih Sultan Mehmet bizzat kendisi üstlenmiştir. Türklerde eskiden beri usulden olduğu üzere hisarın yapılmasında, devrin ileri gelenleri himmette bulunmuş, harcamalara katılmışlardır. Ayrıca belirli bazı kule ve beden duvarı kesimlerinin hızla yapılmasından da sorumlu tutuldukları anlaşılmaktadır. Fakat yalnız güneybatıdaki C kulesinin, Zağanos Paşa idaresinde yapılmış olduğu, üzerindeki kitabeden kesin olarak öğrenilir. Bir görüşe göre kuzeybatıdaki A kulesini Saruca Paşa, kıyıdaki B kulesini ise Candarlı Halil Paşa yaptırmıştır. Bir başka görüş ise her ikisinin de Zağanos Paşa tarafından yaptırıldığıdır.
"Polonyalı Yeniçeri" olarak tanınan ve fethe de katılmış bulunan bir zatın hatıralarına göre, hisarın yapımına başladığında Bizanslılar telaşlanarak önce kaleyi ele geçirmeyi düşünmüşlerdir. Fakat Sultan onlara kaleyi, şehri ve tüccarları Akdeniz-Karadeniz arasında dolaşan korsanlardan korumak için yaptırttığını söylemiştir. Bizanslılar böylece hisarın yapımına göz yummak zorunda kalmışlardır.

            Hisarın yapımda kullanılan keresteler İznik ve Karadeniz Ereğlisi'nden, taşlar ve kireç Anadolu'nun değişik yerlerinden ve spoliler (devşirme parça taş) çevredeki harap Bizans yapılarından temin edilmiştir. Mimar E. H. Ayverdi'ye göre hisarın yapımında yaklaşık olarak 300 usta, 700-800 işçi, 200 arabacı, kayıkçı, nakliyeci ve diğer tayfa çalışmıştır. 60,000 metrekare alanı kapsayan eserin kargir hacmi yaklaşık 57,700 metreküptür.

             Rumelihisarı'nın Saruca Paşa, Halil Paşa ve Zağanos Paşa adlarında üç büyük ve Küçük Zağanos Paşa ile 13 adet irili ufaklı burcu bulunmaktadır. Zemin katları ile birlikte Saruca Paşa ve Halil Paşa kuleleri 9 katlı, Zağanos Paşa Kulesi ise 8 katlıdır. Saruca Paşa Kulesi'nin çapı 23,30 metre, duvar kalınlığı 7 metre, yüksekliği ise 28 metredir. Zağanos Paşa Kulesi'nin çapı 26,70 metre, duvar kalınlığı 5,70 metre, yüksekliği ise 21 metredir. Halil Paşa Kulesi'nin çapı 23,30 metre, duvar kalınlığı 6,5 metre ve yüksekliği de 22 metredir.

             Hisarın büyük kuleleri birleştiren çevirme duvarlarının kuzeyden güneye uzunluğu 250 metre, doğudan batıya uzunluğu ise 125 metredir. Dağ Kapısı, Dizdar Kapısı, Hisarpeçe Kapısı ve Sel Kapısı olmak üzere 4 ana ve Mezarlık Kapısı adlı bir tali kapısı vardır. Güneye bakan kulenin yakınında, cephane ve erzak mahzenlerine giden yolların ucunda, 2 gizli kapısı da bulunmaktadır. Biri tıkalı iki su mecrası, ikisi kaybolmuş üç çeşmesi vardır. Camiden günümüze yalnızca yıkık minaresi kalmıştır.

            Boğazın görünümüRumeli Hisarı, 1509 Büyük İstanbul Depreminde büyük zarar görmüş ancak hemen onarılmıştır. 1746 yılında çıkan yangında ahşap kısmı harap olmuştur. Hisar tekrar III. Selim (1789-1807) döneminde onarılmıştır. Hisarın kulelerini örten ahşap külahlar yıkılınca, kale içi küçük ahşap evlerle dolmuştur. 1953 yılında cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın talimatı ile üç Türk bayan mimar Cahide Tamer, Selma Emler ve Mualla Anhegger-Eyüboğlu hisarın onarımı için gerekli çalışmaları başlatmış, kale içindeki ahşap evler kamulaştırılarak yıkılmış ve restorasyon gerçekleştirilmiştir.

            Rumeli Hisarı'nda geceRumeli Hisarı bugün müze ve açık hava tiyatrosu olarak kullanılmaktadır. Hisarda açık teşhir yapılmakta, sergi salonu bulunmamaktadır. Toplar, gülleler ve Haliç'i kapattığı söylenen zincirin bir parçasından oluşan eserler, bahçede sergilenmektedir.

            Rumeli Hisarı ayrıca İstanbul'un Sarıyer ilçesine bağlı bir semttir. Her yılın yaz döneminde konserlerin başladığı mekan olarak da bilinir. Ayrıca çok sayıda balık restoranı mevcuttur

 


Mustafa Cirban___ mcirban@ttmail.com